Κοινωνική συνοχή

Η Κοινωνική συνοχή είναι έκφραση με νεφελώδη σημασία, που ο καθένας την ερμηνεύει με τον δικό του τρόπο και την χρησιμοποιεί για τις δικές του σκοπιμότητες. Αν επιχειρήσουμε να δώσουμε κάποιον ορισμό, αυτός περισσότερο μπορεί να εστιαστεί στην ερμηνεία της λέξης συνοχή. Κατά τον Μπαμπινιώτη αυτή σημαίνει, «η δύναμη που εμποδίζει την διάσπαση ενός όλου», δηλαδή στην προκειμένη περίπτωση της κοινωνίας.

Κατά την κοινωνιολογική έννοια σημαίνει «οι δυνάμεις που επηρεάζουν τα μέλη μιας ομάδας, για να παραμείνουν αυτά στο εσωτερικό της και να μη την διασπάσουν» δηλαδή είναι «οι παράγοντες συνοχής στο εσωτερικό της κοινωνίας».

Αν λοιπόν κοινωνική συνοχή σημαίνει καταστολή των δυνάμεων που απειλούν την ενότητα της κοινωνίας, τότε οφείλουμε αυτές να τις εντοπίσουμε και να τις αποκαλύψουμε. Ποιες είναι λοιπόν οι δυνάμεις εκείνες που μπορούν να αμφισβητήσουν την ενότητα μιας κοινωνίας; Είναι πολιτικές, οικονομικές, θρησκευτικές, πολιτισμικές, εθνολογικές…; Είναι τόσες όσες και οι δυνάμεις που την κρατούν ενωμένη. Γιατί για κάθε δύναμη που ωθεί την κοινωνία προς μια κατεύθυνση, υπάρχει πάντα και μια αντίρροπη, που προσπαθεί να αντισταθεί σʼ αυτήν και γιατί όχι να κυριαρχήσει. Κάθε δύναμη που την συγκρατεί ενωμένη μπορεί ταυτόχρονα και να την απειλήσει. Αν για παράδειγμα η θρησκευτική ομοιογένεια είναι μια ισχυρή συνεκτική δύναμη, εξίσου αυτή θα μπορούσε να εξελιχθεί – υπό μορφή θρησκόληπτου φανατισμού – σε αποσταθεροποιητική των ατομικών πολιτικών ελευθεριών.

Η κοινωνία αν προσεγγιστεί ως ένα στατικό σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με αναλλοίωτους κοινούς δεσμούς, ανεξαρτήτως του χρόνου και του τόπου, τότε η κοινωνική συνοχή εκφράζεται με συντηρητισμό. Ενστικτωδώς προσπαθεί να κρατήσει όσα περισσότερα μπορεί, απʼ αυτά που απειλούνται με αφανισμό. Μοιραία μπαίνει συνεπώς, σε μια διαδικασία διαδοχικών εκπτώσεων και αποδοχής των στερήσεων που της επιβάλλονται, ως μια απέλπιδα προσπάθεια συντήρησης όσων περισσότερων από τα κεκτημένα της μπορεί.

Αντιθέτως αν η κοινωνία προσεγγιστεί ως ένα σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με κοινούς δεσμούς που βρίσκονται όμως σε διαρκή και δυναμική εξέλιξη μέσα στο χρόνο, τότε η κοινωνική συνοχή εκφράζεται με όρους προοδευτικής ανάπτυξης. Οι παραδοσιακές δυνάμεις συνοχής συνεχώς αμφισβητούνται και συνεπώς μπορούν να μεταβάλλονται μέσα στον χρόνο. Οι κοινωνικές κατακτήσεις γίνονται ο βατήρας για νέα κοινωνικά άλματα ανάπτυξης και προόδου. Γίνονται οι πολλαπλασιαστές και όχι διαιρέτες της κοινωνικής προόδου και ευημερίας.

Οι άνθρωποι, ως το κατʼ εξοχήν συστατικό στοιχείο της κοινωνίας, οφείλουν το φόβο τους, απέναντι στις αλλαγές που κυοφορούνται και προκύπτουν κάθε φορά, να τον αποβάλουν μέσα από την γνώση. Διότι η άγνοια οδηγεί πάντα σε φοβικές καταστάσεις και σε συντηρητισμό.

Η κρίση – ως διατάραξη της ομαλής πορείας μιας διαδικασίας, ενός συστήματος –όπως αυτή στην οποία έχει περιέλθει σήμερα η χώρα μας, έχει επιφέρει αναστάτωση στις παραδοσιακές κοινωνικές σχέσεις. Έχει διαταράξει τις συνεκτικές κοινωνικές δυνάμεις και τις αμφισβήτησε. Έχει μεταβάλει βίαια και αιφνιδίως ότι μέχρι τώρα θεωρούταν σταθερό και δεδομένο. Έχει φέρει στην επιφάνεια μια πολύπλευρη παρακμή. Όπως πολύ εύστοχα επισήμανε και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, «η κρίση δεν είναι ίδια για όλους. Κάποιοι χάνουν κέρδη, για πολλούς μειώνονται μισθοί και συντάξεις, άλλοι χάνουν τις δουλειές τους, δηλαδή τα πάντα. Η μεσαία τάξη, η οποία ήταν για δεκαετίες ο κοινωνικός χώρος της ελληνικής ευημερίας, κλονίζεται και βιώνει συναισθήματα πρωτοφανούς ανασφάλειας. Οι πιο αδύναμοι φτάνουν στα όρια της επιβίωσης».

Σε μια τέτοια κρίσιμη στιγμή, όπου οι αποφάσεις και οι στάσεις θα παίξουν αποφασιστικό ρόλο στην εξέλιξη και την τελική διαμόρφωση της νέας πραγματικότητας, οφείλουμε όλοι μας να εμβαθύνουμε υπεύθυνα και λογικά. Οφείλουμε να ξεκαθαρίσουμε μέσα μας, άμεσα και με σαφήνεια, από ποια μεριά της διαχωριστικής γραμμής θα σταθούμε. Αν δηλαδή προσεγγίζουμε την απειλούμενη κοινωνική συνοχή, ως μια διαδικασία αλλεπαλλήλων εκπτώσεων και στερήσεων στις οποίες και πρέπει να υποταχθούμε ως κοινωνία, τότε μοιραία στεκόμαστε από την μεριά όπου η άγνοια δεσπόζει και οι φοβικές καταστάσεις οδηγούν το σύνολο της κοινωνίας σε συντηρητισμό. Αν όμως την κρίση την δούμε ως μια ευκαιρία ανατροπής των δυνάμεων εκείνων που την διαμόρφωσαν, τότε η κοινωνική συνοχή ενδυναμώνεται ακόμη περισσότερο και οι απειλούμενες κοινωνικές κατακτήσεις γίνονται το σκάμμα που θα υποδεχτεί με ασφάλεια το άλμα που θα οδηγήσει την κοινωνική συνοχή σε ανάταξη.


Χρήστος Παπαδόπουλος
Αναρτήθηκε:
1. http://www.kozan.gr/news.php?extend.7629
2. http://kozani.net/news2.php?page_module=news&p_id=18368