Κάτω από τον πρωινό ανοιξιάτικο ήλιο της περασμένης Κυριακής, η έντονη συζήτηση που γινόταν σε καφέ της κεντρικής πλατείας, ήταν για το αν πρέπει να υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ της κατάσχεσης και της προσωποκράτησης για χρέη προς το δημόσιο. Η αφορμή δόθηκε από την απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου (ΑΕΔ), το οποίο σύμφωνα με ρεπορτάζ των «Νέων» του περασμένου Σαββάτου, έθεσε τέρμα (από 1 Δεκεμβρίου 2009) στην «κόντρα που είχε προκληθεί μεταξύ του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Αρείου Πάγου». Η προσωποκράτηση λοιπόν, για χρέη προς το δημόσιο, τέλος. Μπορεί ο καθένας να χρωστάει της ψωροκώσταινας και τα μαλλιοκέφαλα του, χωρίς να κινδυνεύει να πάει φυλακή. Το μόνο που δικαιούνται, όσοι προασπίζουν το δημόσιο συμφέρον, είναι να προβούν σε κατάσχεση της περιουσίας του. Αν αυτός όμως φρόντισε να μην έχει στο όνομα του τίποτε καταγραμμένο, τότε «ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος» και πάει έτσι στο σπίτι του καθαρός και χωρίς συνέπειες…
Η συζήτηση φούντωσε, με τους μεν να υπεραμύνονται της άποψης, ότι καλώς απεφάνθη η δικαιοσύνη να μην υπάρχει προσωποκράτηση για οφειλές προς το δημόσιο και τους δε να κρίνουν, ότι η απόφαση αυτή παρέχει πλέον και νομική απαλλαγή για όσους εγκληματούν σε βάρος του κοινωνικού συνόλου. Αυτοί που στηρίζανε την απόφαση του ΑΕΔ, λέγανε πως αν μπούνε φυλακή όσοι χρωστάνε στο δημόσιο, τότε ποιοι θα δουλέψουν για να παραχθεί το λεγόμενο Εθνικό Προϊόν; Δεν μπορεί, λέγανε, ένας μικροεπιχειρηματίας να καταλήξει στη φυλακή, γιατί κάτι δεν του πήγε καλά και δεν μπόρεσε να εκπληρώσει έγκαιρα τις υποχρεώσεις του προς το δημόσιο. Αντίθετα οι κριτικοί προς την απόφαση λέγανε, πως τέτοιου είδους αποφάσεις λαμβάνονται για να παρέχουν ασπίδα προστασίας προς τους «μεγαλοκαρχαρίες» που πλουτίζουν σε βάρος του κοινωνικού συνόλου.
Οι υποστηρικτές και οι επικριτές αυτής της απόφασης σε κάποια στιγμή άρχισαν να συγκλίνουν λέγοντας, πως αυτή δεν ευνοεί τους μικρό-οφειλέτες αφού δεν έχουν τις γνώσεις, ούτε και τους μηχανισμούς για να «απαλλαχθούν» την κατάλληλη στιγμή από τα περιουσιακά τους στοιχεία. Συμφωνούσαν όλοι τους πως αυτοί, κατά κανόνα, δεν μπορούν να γλιτώσουν την κατάσχεση. Αντίθετα οι μεγάλο-οφειλέτες, διαθέτουν τεχνογνωσία και μηχανισμούς που εύκολα μπορούν να εμφανιστούν απαλλαγμένοι, την κατάλληλη στιγμή και για όσο καιρό χρειάζεται, από περιουσιακά στοιχεία. Είναι γνωστοί, εν πολλοίς, οι μηχανισμοί των περίφημων of shore εταιρειών κλπ…
Τελικά σ’ αυτή την χώρα συμβαίνουν πολλά περίεργα και συνάμα τραγικά. Αν για παράδειγμα κάποιος κλέψει, ας πούμε από ένα σούπερ μάρκετ, ένα σαλάμι είναι βέβαιο πως θα καταδικασθεί για την πράξη του αυτή με αντίστοιχη ποινή φυλάκισης. Αντίθετα αν ο ιδιοκτήτης του σούπερ μάρκετ, δεν «εκπληρώσει» τις φορολογικές και ασφαλιστικές του υποχρεώσεις και φροντίσει να «απαλλαγεί» έγκαιρα από τα περιουσιακά του στοιχεία, τότε αυτός θα έχει ζημιώσει το κράτος και τα ασφαλιστικά ταμεία με αρκετά ενδεχομένως εκατομμύρια ευρώ, ενώ παράλληλα θα την έχει βγάλει «καθαρή» και χωρίς άλλες συνέπειες. Για το νόμο, η πράξη με το σαλάμι λέγεται κλοπή (αν και αξίας μερικών ευρώ) και επισείει ποινή φυλάκισης, ενώ η φορολογική και ασφαλιστική παράβαση (αν και αξίας μερικών εκατ. ευρώ) αποτελούν αδυναμία εκπλήρωσης υποχρεώσεων προς το δημόσιο(!!!), και απαλλάσσεται από την ποινή της προσωποκράτησης.
Δεν είναι λίγες εκείνες οι επιχειρήσεις, που ενώ εισπράττουν τον ΦΠΑ από τους πελάτες τους, «ξεχνούν» να τον αποδώσουν στο δημόσιο και τον ιδιοποιούνται. Αυτό να ξέρετε δεν είναι πια κλοπή(!). Όπως επίσης δεν είναι κλοπή(!) και αυτό που κάνει το κράτος, όταν με νομοθετικές ρυθμίσεις βάζει το χέρι του στις τσέπες του λαού να βρει πόρους για να καλύψει τα κενά που άφησαν όσοι με δεξιοτεχνία σφετερίστηκαν τον ΦΠΑ κ.α., για παράδειγμα. Ακόμη δεν είναι λίγες οι επιχειρήσεις που πηγαίνουν από διακανονισμό σε διακανονισμό για τις ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις, μέχρι να πετύχουν τελικά πιο συμφέροντες συμβιβασμούς ή να μη τις αποδώσουν ποτέ. Αυτό να ξέρετε δεν αποτελεί κλοπή(!). Όπως επίσης δεν είναι κλοπή(!) όταν εντεταλμένα όργανα του κράτους εξαιτίας τη μη χρηστής διαχείρισης των περιουσιακών στοιχείων των ασφαλιστικών ταμείων (πολλά έχουν γραφτεί ήδη για το γνωστό σκάνδαλο των ομολόγων), έχουν προκαλέσει σημαντικές απώλειες πόρων. Ούτε είναι κλοπή(!) όταν το κράτος αδυνατώντας να καλύψει τις ασφαλιστικές του υποχρεώσεις προς τους πολίτες, εξαιτίας όσων εισφοροδιαφεύγουν ή εισφοροκλέπτουν, καταφεύγει στην μείωση των συντάξεων, στην αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης κλπ.
Πολλοί εξ όσων, πολλά τυρβάζουν περί της επαπειλούμενης πτώχευσης της χώρας, σιωπούν επιμελώς επί του θέματος αυτού, ενώ άλλοι επικρίνουν σφοδρότατα δημόσιους λειτουργούς που επιμένουν να ασκούν προσφυγές για προσωποκρατήσεις (ρεπορτάζ «Τα Νέα» 20/3/2010). Τελικά η δικαιοσύνη (που ως γνωστό είναι τυφλή) είχε δεν είχε, βρήκε τον τρόπο να «θωρακίσει» το δημόσιο «συμφέρον» έναντι φορολογικών και ασφαλιστικών παραβάσεων. Και όταν υπάρχει μια τέτοια αποτελεσματική «θωράκιση», είναι αναμενόμενο τότε τα βάρη να πέσουν σ’ όσους δεν έχουν τον «τρόπο» και είναι αδύναμοι.
Συμφωνήθηκε τελικά στην παρέα, πως όλα αυτά που λέγονται είναι σωστά, αλλά δεν είναι ενδεδειγμένο να σχολιάζονται δημοσίως. Γιατί αποτελεί ως γνωστό ποινικό παράπτωμα, να κρίνονται δημοσίως αποφάσεις της δικαιοσύνης, πόσο δε μάλιστα όταν αυτές τελεσίδικα έχουν κριθεί και από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο. Αν και θεωρείται πως είναι καλό να μιλά κανείς σωστά και συνετά, εξίσου όμως και ίσως ακόμη περισσότερο είναι καλλίτερο, να σκέφτεται και να μιλά ελεύθερα…
Χρήστος Παπαδόπουλος
2 σχόλια:
Ο ανοιξιάτικος ήλιος λειτουργεί ευεργετικά στην σκέψη των πολιτών αυτής της Χώρας. Το αντικείμενο της συζητήσεως σας είναι ένα θέμα κυρίως νομικό με ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές προεκτάσεις.
Σύμφωνα με την απόφαση του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου το επαχθές μέτρο της προσωποκράτησης έρχεται σε σύγκρουση με τις διατάξεις του Συντάγματος που κατοχυρώνουν τον σεβασμό στην ανθρώπινη αξία και την προσωπική ελευθερία.
Ορθά η απόφαση του ΑΕΔ υπογραμμίζει ότι: Η στέρηση της προσωπικής ελευθερίας μπορεί να δικαιολογηθεί για λόγους δημοσίου συμφέροντος μόνο ύστερα από καταδίκη από ποινικό δικαστήριο και όχι με την επιβολή ενός διοικητικού μέτρου (π.χ. από τον έφορο) που αποβλέπει να πιέσει για την εξόφληση με χρήματα που ο οφειλέτης δεν έχει ή το Δημόσιο δεν μπορεί να αποδείξει ότι έχει.
Είναι απαραίτητο σε αυτό το σημείο να κάνουμε μία ιστορική αναδρομή: H προσωποκράτηση για είσπραξη δημοσίων εσόδων θεσπίστηκε το 1835 με Βασιλικό Διάταγμα και τροποποιήθηκε με νομοθετήματα του 1871, του 1930 και από το 1974 εντάχθηκε στον KEΔE. Στη συνέχεια Ο θεσμός αναμορφώθηκε ριζικά με το ν. 1867/1989 “Προσωπική κράτηση κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του Κώδικα Εισπράξεως Δημοσίων Εσόδων και άλλες διατάξεις”. Τέλος το άρθρο 1 του 4ου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ ορίζει ως εξαίρεση από τον κανόνα του επιτρεπτού της προσωπικής κρατήσεως, ότι κανείς δεν φυλακίζεται λόγω της αδυναμίας του να εκπληρώσει συμβατική υποχρέωση (Ολ. ΑΠ 23/2005).
Για λόγους οικονομίας κρίνω περιττό να γίνει ουσιαστική ανάλυση του μέτρου της προσωποκράτησης ωστόσο είναι ξεκάθαρο ότι η προσωποκράτηση καλώς καταργήθηκε για οφειλές προς το Δημόσιο (με την εξαίρεση της απόκρυψης περιουσιακών στοιχείων).
Οι διαφωνούντες στην μεγάλη τους πλειοψηφία δεν γνωρίζουν την λειτουργία του μέτρου της προσωποκράτησης καθώς και την παρασιτική της λειτουργία με την επιβολή κατευθυνόμενων πιέσεων σε συγκεκριμένες κατηγορίες επιχειρήσεων - πολιτών (στο παρελθόν αλλά και στις μέρες μας) όπως και την εξόφθαλμη Αντισυνταγματικότητα του θεσμού.
Εφόσον κριθεί σκόπιμο θα γίνει σε δεύτερο χρόνο μια ουσιαστική ανάλυση της αποφάσεως του ΑΕΔ. Σχετικά με τις διάφορες απόψεις των συνομιλητών σας θα ήθελα να επισημάνω τα εξής:
1) είναι αδιανόητο σε ένα ευνομούμενο Κράτος να επιβάλλεται η στέρηση της προσωπικής ελευθερίας εφόσον ο οφειλέτης(είτε Φ.Π είτε Ν.Π) αποδεδειγμένα δεν έχει στην κατοχή του περιουσιακά στοιχεία.-
2) σύμφωνα με τα άρθρα 2 § 1 και 5 § 3 του Συντάγματος πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας είναι ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου, πυρήνας της οποίας είναι η προσωπική ελευθερία. Επίσης το μέτρο της προσωποκράτησης αντίκειται και στο άρθρο 7 παρ.2 του Συντάγματος, κατά την έννοια του οποίου το ανθρώπινο σώμα ουδέποτε δύναται να χρησιμοποιηθεί ως μέσο για την επίτευξη σκοπού, έστω και δημοσίου συμφέροντος.
3) οι αντίθετες απόψεις επί του συγκεκριμένου θέματος είναι δείγμα υγείας παρόλα αυτά είναι ξεκάθαρο ότι εάν π.χ κάποιος επιχειρηματίας φρόντισε να μην έχει περιουσιακά στοιχεία στο όνομα του ή κάποιοι «μεγαλοκαρχαρίες» πλουτίζουν σε βάρος του κοινωνικού συνόλου επειδή διαθέτουν τεχνογνωσία και μηχανισμούς ή τέλος επιχειρήσεις εισπράττουν ΦΠΑ από τους πελάτες τους αλλά «ξεχνούν» να τον αποδώσουν στο δημόσιο και τον ιδιοποιούνται δεν είναι επιχειρήματα για τη μη άρση της προσωποκράτησης για οφειλές προς το Δημόσιο. Η άποψη μου επί του θέματος είναι ότι η κύρια αιτία της διάλυσης του μηχανισμού είσπραξης εσόδων του Δημοσίου οφείλεται στην έλλειψη βασικής οργάνωσης των αρμοδίων υπηρεσιών και κυρίως στην κομματικοποίηση του Δημοσίου η οποία έχει ως αποτέλεσμα την δυσλειτουργία των παραπάνω υπηρεσιών.
4) κ. Παπαδόπουλε νομίζω ότι τα Δημοκρατικά συστήματα διακυβέρνησης ανά τον κόσμο (θεωρητικά) στηρίζονται στην βασική αρχή ότι ο πολίτης μπορεί να σκέφτεται και να μιλά ελεύθερα είτε σχολιάζοντας τα καθημερινά του προβλήματα είτε σχολιάζοντας αποφάσεις του ΑΕΔ ή του ΣΤΕ διότι αυτή είναι η ουσία και η αξία της Δημοκρατίας.
Σπύρος Τόλιος
Σπύρο σ' ευχαριστώ πολύ για τις ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις σου.
Εκτιμώ πως είναι απαραίτητο να ανοίξουν άμεσα τέτοιου είδους συζητήσεις. Νομίζω πως είναι επιβεβλημένο να επανεξετασθούν, στα πλαίσια του συστήματος διακυβέρνησης μας, οι διάφορες στρεβλώσεις που παρατηρούνται μεταξύ της ανάγκης προάσπισης των ατομικών ελευθεριών από τη μια μεριά και της διασφάλισης των κοινωνικών αγαθών και δικαιωμάτων από την άλλη.
Χρήστος Παπαδόπουλος
Δημοσίευση σχολίου